3. Sınıf · Türkçe · Sözcük Bilgisi

Kelime (Sözcük) Bilgisi

Kelime nedir, cümlede kaç kelime var, ekler kelimenin anlamını nasıl değiştirir, sözlüğü nasıl kullanırız? Hepsini öğreniyoruz.

göz+lük

Bu konuda neler öğreneceğim?

  • Kelimenin ne olduğunu açıklar, cümledeki kelimeleri sayarım.
  • Tek başına anlamı olmayan kelimeleri (ve, ile, ama, gibi…) tanırım.
  • Kök ve eki ayırt eder, eklerin kelimeye kattığı anlamı bulurum.
  • Sözlükte kelime arar, doğru anlamı seçerim.
  • Bilmediğim bir kelimenin anlamını cümleden tahmin ederim.

1Kelime Nedir?

Anlamı olan ses ya da ses grubuna kelime (sözcük) denir. Harfler heceleri, heceler kelimeleri, kelimeler de cümleleri oluşturur.

HarfHeceKelimeCümle
k, i, t, a, pki – tapkitapKitap okumayı severim.

Yazıda kelimeler birbirinden boşlukla ayrılır. Bir cümledeki kelimeleri sayarken boşluklara bakarız.

✏️ Kelime sayalım

Ali / okula / gitti. → 3 kelime

Annem / boş / saksıya / menekşe / dikti. → 5 kelime

Sen / de / mi / geliyorsun? → 4 kelime

⚠️ Dikkat!

de/da bağlacı ve mi soru eki ayrı yazılır; bu yüzden cümlede ayrı birer kelime olarak sayılır.

2Tek Başına Anlamı Olmayan Kelimeler

Bazı kelimeler tek başına söylendiğinde bir varlığı ya da işi anlatmaz. Ancak cümle içinde kelimeleri ya da cümleleri birbirine bağlayarak anlama katkı yapar.

veileamafakatçünküiçingibikadarde / dakimi
✏️ Cümle içinde

Elif ve Can parka gitti.

Mektubu kurşun kalem ile yazdım.

Çok koştu ama otobüse yetişemedi.

Kardeşim de benim gibi çilek sever.

3Kök ve Ek

Kelimenin anlamlı en küçük ve parçalanamayan kısmına kök, köke eklenen parçalara ek denir. Bazı ekler kelimeye yeni bir anlam kazandırır.

KökEkYeni kelimeKazandığı anlam
göz-lükgözlükGörmeye yardım eden araç
süt-çüsütçüSüt satan kişi
tuz-lutuzluİçinde tuz olan
tuz-suztuzsuzİçinde tuz olmayan
kitap-lıkkitaplıkKitapların konduğu yer
📌 Ekler ne yapar?
  • -lık, -lik, -luk, -lük → yer, eşya: tuzluk, kitaplık, gözlük
  • -cı, -ci, -cu, -cü (-çı, -çi…) → meslek, iş yapan kişi: balıkçı, sütçü, kapıcı
  • -lı, -li, -lu, -lü → bir şeye sahip olan: tuzlu, sevgili, bulutlu
  • -sız, -siz, -suz, -süz → bir şeyi olmayan: tuzsuz, susuz, sessiz
💡 Biliyor musun?

-lar / -ler eki kelimenin anlamını değiştirmez; yalnızca birden çok olduğunu gösterir: kitap → kitaplar. Oysa kitap → kitapçı yepyeni bir kelimedir.

4Sözlük Kullanıyorum

Sözlükte kelimeler alfabe sırasıyla dizilir. Aradığımız kelimenin ilk harfine göre sözlüğün ilgili bölümünü açar, sonra ikinci ve üçüncü harflere bakarak kelimeyi buluruz.

✏️ Bir sözlük maddesi

yüz

1. Başın ön bölümü, surat: Yüzünü yıkadı.

2. Doksan dokuzdan sonra gelen sayı, 100: Ninem yüz yaşına girdi.

3. Suda ilerlemek (yüzmek) fiilinin emir hâli: Havuzda yüz.

📌 Sözlükte doğru anlamı seçmek için
  • Kelimenin geçtiği cümleyi dikkatle okurum.
  • Sözlükteki anlamları tek tek cümleye yerleştirip hangisinin uyduğuna bakarım.
  • Kelime ek almışsa (kitaplar) ekini atıp kökünü (kitap) ararım.
💡 Biliyor musun?

Sitemizdeki Sözlük Köşesi ile bilmediğin kelimelerin anlamını hemen öğrenebilirsin.

5Anlamı Cümleden Tahmin Etme

Bilmediğimiz bir kelimenin anlamını çoğu zaman cümlenin tamamından tahmin edebiliriz.

✏️ Tahmin edelim

“Dedem yaşlandığı için yürürken bastonuna dayanıyor.” → baston: yürürken dayanılan değnek.

“Ormanda kaybolan çocuklar dar bir patikayı izleyerek köye döndü.” → patika: dar, küçük yol.

Konuyu okudun mu? Şimdi öğrendiklerini dene!

⭐Puanım: 0 / 0
Yazdırınca konu anlatımı + çalışma kâğıdı + cevap anahtarı birlikte çıkar. Sağ alttaki düğmelerle Word veya PDF olarak da indirebilirsin.
Adı Soyadı: ..............................................Sınıfı: ........Tarih: ....../....../20......
3. Sınıf Türkçe · Çalışma Kâğıdı

Kelime (Sözcük) Bilgisi

1. Cümlelerdeki kelime sayısını bulunuz.
1) “Bu hafta okumam gereken kitabımı yeni bitirdim.”
a) 5b) 6c) 7d) 8
2) “Ben buraları avucumun içi gibi bilirim.”
a) 5b) 6c) 7d) 8
3) “Kapının arkasında montum var.”
a) 3b) 4c) 5d) 6
4) “Öğretmenimiz her akşam mutlaka ödev verir.”
a) 5b) 6c) 7d) 8
5) “Annem boş saksıya menekşe dikti.”
a) 4b) 5c) 6d) 7
6) “Sen de mi bu kitabı okudun?”
a) 4b) 5c) 6d) 7
2. Boşluklara anlama uygun kelimeleri yazınız.
1) Gözle göremeyeceğimiz kadar küçük bizi hasta edebilir.
a) fillerb) bulutlarc) kayalard) mikroplar
2) Babası çabuk diye ona her gün çorba götürüyor.
a) uzasınb) büyüsünc) iyileşsind) kısalsın
3) Sabah okula geç kalmamak için kurdum.
a) defterimib) saatin alarmınıc) çantamıd) masamı
4) Sahipsiz bir kedi yavrusunu sahiplenmek için gittik.
a) berbereb) hayvan barınağınac) fırınad) kırtasiyeye
5) Hava çok sıcak olduğu için annem bir limonata hazırladı.
a) kaynarb) sıcacıkc) buz gibid) bayat
3. Kelimeleri anlamlarıyla eşleştiriniz.
1) gözlük(    )A) Kitapların konduğu yer
2) sütçü(    )B) İçinde tuz bulunan
3) tuzsuz(    )C) Çiçek satan kişi
4) kitaplık(    )D) Süt satan kişi
5) tuzlu(    )E) İçinde tuz olmayan
6) çiçekçi(    )F) Görmeye yardım eden araç
4. Kelimeleri tabloya yerleştiriniz.
kitap · ve · koşmak · ile · güzel · ama · ağaç · gibi · için · mavi
Tek başına anlamı varTek başına anlamı yok
5. Aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1) “kedi, kapı, kum, kırmızı” kelimelerinden hangisi sözlükte en önce gelir?
a) kırmızıb) kumc) kedid) kapı
2) “Dedem yaşlandığı için yürürken bastonuna dayanıyor.” cümlesinde “baston” ne anlama gelir?
a) Yürürken dayanmak için kullanılan değnekb) Başa takılan şapkac) Ayağa giyilen ayakkabıd) Gözlere takılan gözlük
3) “Çocuklar dar bir patikayı izleyerek köye döndü.” cümlesinde “patika” ne demektir?
a) Dar, küçük yolb) Yüksek dağc) Geniş köprüd) Büyük nehir
4) Aşağıdakilerden hangisi tek başına bir anlam taşımaz?
a) uçakb) ilec) masad) yeşil
5) “tuzlu” kelimesindeki “-lu” eki kelimeye hangi anlamı katmıştır?
a) İçinde tuz olanb) Tuzun konduğu kapc) Tuz satan kişid) Tuzu olmayan
6) Hangi kelimedeki ek, kelimenin anlamını değiştirmemiş, yalnızca birden çok olduğunu göstermiştir?
a) kitapçıb) kitaplıkc) kitapsızd) kitaplar
7) Sözlükte “yüz” kelimesinin anlamları: 1. surat, 2. 100 sayısı, 3. suda ilerle. “Ninem yüz yaşına girdi.” cümlesinde kaçıncı anlam kullanılmıştır?
a) Hiçbirib) 1.c) 3.d) 2.
6. İfadeler doğruysa D, yanlışsa Y kutusunu işaretleyiniz.
İfadeDY
1) Kelimeler hecelerden, heceler harflerden oluşur.
2) “ve, ile, ama” kelimelerinin tek başına anlamı vardır.
3) “kitapçı” kelimesinin kökü “kitap”tır.
4) “-lar / -ler” eki kelimenin anlamını tamamen değiştirir.
5) Sözlükte kelimeler alfabe sırasına göre dizilir.
7. Aşağıdaki çalışmaları yapınız.
1) “göz” köküne ek getirerek iki yeni kelime yazınız.
2) “ve” ile “ama” kelimelerini kullanarak birer cümle yazınız.
3) Bilmediğiniz bir kelimeyi sözlükten bulup anlamını yazınız.

🔑 Cevap Anahtarı

1. 1) c   2) b   3) b   4) b   5) b   6) c

2. 1) d   2) c   3) b   4) b   5) c

3. 1-F   2-D   3-E   4-A   5-B   6-C

4. Tek başına anlamı var: kitap, koşmak, güzel, ağaç, mavi   Tek başına anlamı yok: ve, ile, ama, gibi, için

5. 1) d   2) a   3) a   4) b   5) a   6) d   7) d

6. 1) D   2) Y   3) D   4) Y   5) D

7. 1) Örnek: gözlük, gözlükçü

Dijital Öğretmen · Hasan Tutuş
← Önceki konuSatır Sonuna Sığmayan KelimelerSonraki konu →Sözcük Türleri
3. Sınıf TürkçeTürkçe Defterim 1Türkçe Defterim 2