3. Sınıf · Türkçe · Söz Varlığı

Söz Varlığı

Kelimelerin anlam dünyası: eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli kelimeler; gerçek ve mecaz anlam; deyimler, atasözleri; gerçek ve hayali unsurlar.

yıl=sene

Bu konuda neler öğreneceğim?

  • Eş anlamlı ve zıt anlamlı kelimeleri bulur, cümlede kullanırım.
  • Eş sesli kelimelerin farklı anlamlarını cümleden anlarım.
  • Kelimenin gerçek ve mecaz anlamını ayırt ederim.
  • Deyim ve atasözlerini tanır, anlamlarını açıklarım.
  • Metindeki gerçek ve hayali unsurları ayırt ederim.

1Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler

Yazılışları farklı, anlamları aynı ya da çok yakın olan kelimelere eş anlamlı kelimeler denir.

KelimeEş anlamlısıKelimeEş anlamlısı
okulmektepmisafirkonuk
yılsenehediyearmağan
siyahkaracevapyanıt
öğrencitalebedoktorhekim
ırmaknehirdoğatabiat
nedensebepsınavimtihan
✏️ Cümlede

Bu yıl üçüncü sınıfa başladım. = Bu sene üçüncü sınıfa başladım.

Eş anlamlı kelime yerine konunca cümlenin anlamı değişmez.

2Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler

Anlamca birbirinin tam tersi olan kelimelere zıt anlamlı kelimeler denir.

sıcak ↔ soğukgece ↔ gündüzaç ↔ tokağır ↔ hafiferken ↔ geçkolay ↔ zorıslak ↔ kurugirmek ↔ çıkmakgülmek ↔ ağlamak
⚠️ Dikkat!

Bir kelimenin olumsuzu onun zıt anlamlısı değildir. gelmek – gelmemek zıt anlamlı değildir; gelmek – gitmek zıt anlamlıdır. güzel – güzel değil değil, güzel – çirkin zıt anlamlıdır.

3Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler

Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan kelimelere eş sesli kelimeler denir. Hangi anlamda kullanıldığını cümleden anlarız.

Kelime1. anlamı2. anlamı
yüzYüzünü yıkadı. (surat)Yüz sayfalık kitap. (100)
gülBahçede güller açtı. (çiçek)Fıkraya çok gül. (gülmek)
yazYazın denize gittik. (mevsim)Adını deftere yaz. (yazmak)
çayDedem çay içti. (içecek)Köyün yanından bir çay akıyor. (küçük akarsu)
doluDolu tarlaya zarar verdi. (buz yağışı)Bardak su dolu. (boş olmayan)
ekmekFırından ekmek aldık. (yiyecek)Tarlaya buğday ekmek. (tohum ekmek)

4Gerçek Anlam ve Mecaz Anlam

Bir kelimenin akla ilk gelen anlamına gerçek anlam, gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir.

Gerçek anlamMecaz anlam
Bu pasta çok tatlı.Kardeşim çok tatlı bir çocuk. (sevimli)
Çanta çok ağırdı.Bana ağır sözler söyledi. (kırıcı)
Bardak yere düşüp kırıldı.Arkadaşımın kalbini kırdım. (üzdüm)
Soğuk suyla yüzümü yıkadım.Bize çok soğuk davrandı. (ilgisiz)

5Deyimler ve Atasözleri

📌 Farkları
  • Deyim: Genellikle mecaz anlamlı, kalıplaşmış söz grubudur; bir durumu çekici biçimde anlatır. kulak vermek (dikkatle dinlemek), göz atmak (kısaca bakmak), etekleri zil çalmak (çok sevinmek).
  • Atasözü: Atalarımızın uzun deneyimlerle söylediği, öğüt veren kalıplaşmış sözlerdir. Damlaya damlaya göl olur. Bugünün işini yarına bırakma.
💡 Biliyor musun?

Yüzlerce deyim ve atasözünü resimli örneklerle öğrenmek için Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü sayfamıza göz at.

6Gerçek ve Hayali Unsurlar

Gerçek unsurlar günlük hayatta karşılaşabileceğimiz varlık ve olaylardır. Hayali unsurlar ise gerçek hayatta olmayan, hayal gücüyle oluşturulan varlık ve olaylardır.

GerçekHayali
Bir çocuk parkta salıncakta sallandı.Ejderha ağzından ateş püskürterek uçtu.
Annem markete gidip ekmek aldı.Konuşan kedi, sihirli değneğiyle kayboldu.

Konuyu okudun mu? Şimdi öğrendiklerini dene!

⭐Puanım: 0 / 0
Yazdırınca konu anlatımı + çalışma kâğıdı + cevap anahtarı birlikte çıkar. Sağ alttaki düğmelerle Word veya PDF olarak da indirebilirsin.
Adı Soyadı: ..............................................Sınıfı: ........Tarih: ....../....../20......
3. Sınıf Türkçe · Çalışma Kâğıdı

Söz Varlığı

1. Kelimelerin eş anlamlısını işaretleyiniz.
1) “sene” kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?
a) ayb) günc) yıld) saat
2) “kara” (renk) kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?
a) beyazb) kırmızıc) siyahd) mavi
3) “mektep” kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?
a) okulb) hastanec) bahçed) ev
4) “cevap” kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?
a) sorub) sözc) yanıtd) ses
5) “Konuğumuz akşam yemeğine kalacak.” cümlesindeki “konuk” kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?
a) akrabab) misafirc) arkadaşd) komşu
6) “Doktor, hastayı dikkatle muayene etti.” cümlesinde “doktor” yerine hangisi gelirse anlam değişmez?
a) hemşireb) hastac) hekimd) eczacı
2. Aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1) “sıcak” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?
a) soğukb) ılıkc) nemlid) kuru
2) “tok” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?
a) hastab) mutluc) yorgund) aç
3) “erken” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?
a) yakınb) geçc) sabahd) hızlı
4) Hangi kelime çifti zıt anlamlı değildir?
a) girmek – çıkmakb) gelmek – gelmemekc) gelmek – gitmekd) açmak – kapamak
5) “Bu soru çok kolaydı.” cümlesindeki kelimenin zıt anlamlısıyla cümle nasıl olur?
a) Bu soru çok uzundu.b) Bu soru çok basitti.c) Bu soru kolay değildi.d) Bu soru çok zordu.
3. Cümlelerdeki koyu yazılı kelimeleri anlamlarıyla eşleştiriniz.
1) Yüzünü soğuk suyla yıkadı.(    )A) bir mevsim
2) Kitabım yüz sayfa.(    )B) kalemle yazmak
3) Havuzda sakin sakin yüz.(    )C) surat
4) Yazın denize gittik.(    )D) 100 sayısı
5) Adını tahtaya yaz.(    )E) suda ilerle
4. Cümleleri koyu kelimenin anlamına göre tabloya yazınız.
Bu pasta çok tatlı. · Kardeşim çok tatlı bir çocuk. · Çanta çok ağırdı. · Bana ağır sözler söyledi. · Bardak yere düşüp kırıldı. · Arkadaşımın kalbini kırdım. · Soğuk suyla yüzümü yıkadım. · Bize çok soğuk davrandı.
Gerçek anlamMecaz anlam
5. Aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1) “Öğretmenin anlattıklarına kulak verdim.” cümlesindeki “kulak vermek” deyiminin anlamı nedir?
a) Kulaklarını kapatmakb) Kulağı ağrımakc) Dikkatle dinlemekd) Kulağını birine uzatmak
2) “Damlaya damlaya göl olur.” atasözü ne anlatmaktadır?
a) Göller yağmurla dolmaz.b) Suyu israf etmemeliyiz.c) Yağmur çok yağarsa göl oluşur.d) Küçük birikimler zamanla büyür.
3) Aşağıdakilerden hangisi bir atasözüdür?
a) Bugünün işini yarına bırakma.b) göz atmakc) kulak vermekd) etekleri zil çalmak
4) Karnesini alınca etekleri zil çaldı. Bu cümlede çocuk nasıl hissetmiştir?
a) Çok yorulmuştur.b) Çok sevinmiştir.c) Çok korkmuştur.d) Çok üzülmüştür.
6. Cümleleri gerçek ve hayali olarak ayırınız.
Bir çocuk parkta salıncakta sallandı. · Ejderha ağzından ateş püskürterek uçtu. · Annem markete gidip ekmek aldı. · Konuşan kedi sihirli değneğiyle kayboldu. · Öğrenciler teneffüste top oynadı. · Dev, tek adımda dağı aştı.
GerçekHayali
7. Aşağıdaki çalışmaları yapınız.
1) “gül” kelimesini iki farklı anlamda kullanarak iki cümle yazınız.
2) “tatlı” kelimesini mecaz anlamda kullanarak bir cümle yazınız.
3) Bildiğiniz bir atasözünü yazıp ne anlattığını açıklayınız.

🔑 Cevap Anahtarı

1. 1) c   2) c   3) a   4) c   5) b   6) c

2. 1) a   2) d   3) b   4) b   5) d

3. 1-C   2-D   3-E   4-A   5-B

4. Gerçek anlam: Bu pasta çok tatlı., Çanta çok ağırdı., Bardak yere düşüp kırıldı., Soğuk suyla yüzümü yıkadım.   Mecaz anlam: Kardeşim çok tatlı bir çocuk., Bana ağır sözler söyledi., Arkadaşımın kalbini kırdım., Bize çok soğuk davrandı.

5. 1) c   2) d   3) a   4) b

6. Gerçek: Bir çocuk parkta salıncakta sallandı., Annem markete gidip ekmek aldı., Öğrenciler teneffüste top oynadı.   Hayali: Ejderha ağzından ateş püskürterek uçtu., Konuşan kedi sihirli değneğiyle kayboldu., Dev, tek adımda dağı aştı.

Dijital Öğretmen · Hasan Tutuş
← Önceki konuSözcük TürleriSonraki konu →Okuma Anlama
3. Sınıf TürkçeTürkçe Defterim 1Türkçe Defterim 2