3. Sınıf · Türkçe · Yazma

Cümle Bilgisi

Cümle nedir, nasıl kurulur? 5N1K, hikâye unsurları, sebep–sonuç, soru–ünlem ve olumlu–olumsuz cümlelerle cümle treni yola çıkıyor!

Aliokulagitti.

Bu konuda neler öğreneceğim?

  • Anlamlı ve kurallı cümle kurarım.
  • Cümlede 5N1K sorularının cevaplarını bulurum.
  • Hikâyenin kişi, yer, zaman ve olay unsurlarını belirlerim.
  • Sebep–sonuç ilişkisi olan cümleleri ayırt ederim.
  • Soru, ünlem, olumlu ve olumsuz cümleleri tanırım.

1Cümle Nedir?

Bir duygu, düşünce, istek ya da olayı tam olarak anlatan kelime dizisine cümle denir.

📌 Cümle yazarken
  • Cümle büyük harfle başlar.
  • Cümlenin sonuna uygun noktalama işareti konur: nokta (.), soru işareti (?) ya da ünlem (!).
  • Kurallı cümlede işi bildiren kelime (yüklem) genellikle en sonda bulunur: Ali okula gitti.
✘ okula gitti Ali✔ Ali okula gitti.
✘ kitap ben okudum bir✔ Ben bir kitap okudum.
✘ güzel bugün çok hava✔ Bugün hava çok güzel.

25N1K Soruları

Bir cümleyi ya da metni tam anlamak için altı soru sorarız. Bu sorulara 5N1K denir.

SoruNeyi sorar?Örnek cümlede cevabı
Kim?İşi yapan kişiAli
Ne?Yapılan iştop oynadı
Nerede?Yerparkta
Ne zaman?Zamandün akşam
Nasıl?Durum, biçimneşeyle
Niçin?Sebephava güzel olduğu için
✏️ Örnek cümle

Ali dün akşam parkta hava güzel olduğu için arkadaşlarıyla neşeyle top oynadı.

3Hikâye Unsurları

UnsurSorusuAçıklama
Kişiler (kahramanlar)Kim?Olayları yaşayan insan, hayvan ya da varlıklar
Yer (mekân)Nerede?Olayın geçtiği yer
ZamanNe zaman?Olayın geçtiği zaman
OlayNe oldu?Hikâyede yaşananlar

Kaybolan Tavşan

Bir varmış bir yokmuş, küçük bir tavşan varmış. Bu tavşan, sonbahar günlerinden birinde ormanda kaybolmuş. Şaşkın şaşkın etrafına bakınırken bir kirpiyle karşılaşmış. Kirpi ona yol göstererek tavşanı evine kadar götürmüş.

✏️ Bu hikâyenin unsurları

Kişiler: tavşan, kirpi  ·  Yer: orman  ·  Zaman: sonbahar  ·  Olay: Kaybolan tavşana kirpinin yol göstermesi

4Sebep – Sonuç Cümleleri

Bir olayın nedenini (sebebini) ve bu nedenle ortaya çıkan durumu (sonucunu) birlikte anlatan cümlelere sebep–sonuç cümlesi denir.

✏️ Sebep ve sonucu bulalım

Hava çok soğuduğu için (sebep) herkes mont giydi (sonuç).

Herkes mont giydi (sonuç) çünkü hava çok soğudu (sebep).

Yağmur yağdı, bu yüzden maç ertelendi (sonuç).

📌 İpucu kelimeler
  • için, -dığı için, -dığından, çünkü, bu yüzden, bu nedenle
  • Sebebi bulmak için “Niçin?” sorusunu sorarız.

5Cümle Çeşitleri

CümleÖzelliğiÖrnek
Soru cümlesiBir şey öğrenmek için sorulur. Sonuna ? konur.Yarın pikniğe gelecek misin?
Ünlem cümlesiSevinç, korku, şaşkınlık gibi güçlü bir duyguyu anlatır. Sonuna ! konur.Eyvah, otobüsü kaçırdık!
Olumlu cümleİşin, oluşun gerçekleştiğini bildirir.Kitabımı okudum.
Olumsuz cümleİşin gerçekleşmediğini bildirir (-ma/-me, değil, yok).Kitabımı okumadım. Kalem benim değil.
⚠️ Dikkat!

Ünlem cümlesini yalnızca ünlem işaretinden değil, anlattığı duygudan tanırız. “Aa, ne güzel bir sürpriz” cümlesi sevinç anlattığı için sonuna ünlem gelir.

Konuyu okudun mu? Şimdi öğrendiklerini dene!

⭐Puanım: 0 / 0
Yazdırınca konu anlatımı + çalışma kâğıdı + cevap anahtarı birlikte çıkar. Sağ alttaki düğmelerle Word veya PDF olarak da indirebilirsin.
Adı Soyadı: ..............................................Sınıfı: ........Tarih: ....../....../20......
3. Sınıf Türkçe · Çalışma Kâğıdı

Cümle Bilgisi

Kaybolan Tavşan

Bir varmış bir yokmuş, küçük bir tavşan varmış. Bu tavşan, sonbahar günlerinden birinde ormanda kaybolmuş. Şaşkın şaşkın etrafına bakınırken bir kirpiyle karşılaşmış. Kirpi ona yol göstererek tavşanı evine kadar götürmüş.

1. Cümlelere göre soruları cevaplayınız.
1) “Ali dün kütüphanede sessizce kitap okudu.” → Kim okudu?
a) sessizceb) kütüphanedec) Alid) dün
2) “Öğrenciler teneffüste bahçede voleybol oynadı.” → Nerede oynadı?
a) voleybolb) öğrencilerc) teneffüsted) bahçede
3) “Annem sabah erkenden pazara gitti.” → Ne zaman gitti?
a) sabah erkendenb) annemc) gittid) pazara
4) “Kedi yavaşça masadan indi.” → Nasıl indi?
a) masadanb) yavaşçac) kedid) indi
5) “Ayşe çok yorgun olduğu için erken yattı.” → Niçin erken yattı?
a) erkenb) Ayşec) çok yorgun olduğu içind) yattı
6) “Zeynep bahçede çiçek topladı.” → Zeynep ne yaptı?
a) çiçek topladıb) kitap okuduc) bahçede yürüdüd) resim çizdi
2. “Kaybolan Tavşan” hikâyesine göre soruları cevaplayınız.
1) Hikâyenin kahramanları kimlerdir?
a) Tavşan ve tilkib) Tavşan ve kurtc) Tavşan ve kirpid) Kirpi ve kurbağa
2) Hikâye nerede geçmektedir?
a) Şehirdeb) Çöldec) Ormandad) Denizde
3) Hikâye hangi mevsimde geçmektedir?
a) Kışınb) Yazınc) İlkbahardad) Sonbaharda
4) Hikâyenin olayı hangisidir?
a) Kaybolan tavşana kirpinin yol göstermesib) Tavşanın evine misafir çağırmasıc) Kirpinin ormanda kaybolmasıd) Tavşanla kirpinin yarışması
3. Cümlelerde istenen bölümü işaretleyiniz.
1) “Yağmur yağdığı için maç ertelendi.” → Sebep hangisidir?
a) Yağmur yağdığı içinb) maç ertelendi
2) “Çok çalıştığı için sınavdan yüksek not aldı.” → Sonuç hangisidir?
a) sınavdan yüksek not aldıb) Çok çalıştığı için
3) “Trafik yoğun olduğundan okula geç kaldı.” → Sebep hangisidir?
a) okula geç kaldıb) Trafik yoğun olduğundan
4) “Buzda kaydığı için düştü.” → Sonuç hangisidir?
a) Buzda kaydığı içinb) düştü
5) Hangisi sebep–sonuç cümlesi değildir?
a) Hasta olduğu için okula gelmedi.b) Su içmediği için başı ağrıdı.c) Sabah kahvaltıda peynir yedim.d) Geç kaldığımızdan koştuk.
4. Cümlelerin sonuna gelmesi gereken işarete göre tabloya yazınız.
Yarın pikniğe gelecek misin · Aa, sınavdan tam not aldım · Bu hediyeyi kim gönderdi · Eyvah, balonum patladı · Saat kaçta buluşacağız · Vay canına, ne kadar büyük bir kelebek · Kardeşim bahçede oynuyor · Her sabah süt içerim
? Soru işareti! Ünlem işareti. Nokta
5. Cümleleri olumlu ve olumsuz olarak ayırınız.
Bugün okula gittim. · Ödevimi henüz bitirmedim. · Kardeşim sütü sevmez. · Parkta arkadaşlarımla oynadık. · Yarın yağmur yağmayacak. · Bu kalem benim değil. · Kitabımı okudum.
OlumluOlumsuz
6. Boşluklara uygun kelimeleri yazınız.
1) Susadığım için bir bardak içtim.
a) masab) suc) topd) kalem
2) Kütüphaneye gidip bir ödünç aldım.
a) çorapb) kitapc) bisikletd) tabak
3) Kar yağınca çocuklar bahçede yaptı.
a) güneşlenmeb) kum havuzuc) deniz banyosud) kardan adam
4) Dişlerimi fırçalamadan önce fırçama sıktım.
a) macunb) reçelc) boyad) çorba
5) Yorgun olduğum için erkenden gittim.
a) yüzmeyeb) yatmayac) dans etmeyed) koşmaya
7. Karışık kelimelerle anlamlı ve kurallı cümleler yazınız.
1) okulaerkenAligitti.
2) koydu.Zeynepdefterinimasaya
3) Küçükbahçedeköpekoynuyor.
4) okudu?kitabıBukim
5) Bugüngüzel!çokhava
8. İfadeler doğruysa D, yanlışsa Y kutusunu işaretleyiniz.
İfadeDY
1) Cümleler büyük harfle başlar.
2) Kurallı cümlede işi bildiren kelime genellikle en başta bulunur.
3) “Niçin?” sorusu cümlenin sebebini buldurur.
4) “Kitabımı okumadım.” olumlu bir cümledir.
5) Hikâyede olayın geçtiği yere “mekân” da denir.
9. Aşağıdaki çalışmaları yapınız.
1) 5N1K sorularının hepsine cevap veren bir cümle yazınız.
2) “çünkü” kelimesini kullanarak bir sebep–sonuç cümlesi yazınız.
3) Bir soru cümlesi ve bir ünlem cümlesi yazınız.

🔑 Cevap Anahtarı

1. 1) c   2) d   3) a   4) b   5) c   6) a

2. 1) c   2) c   3) d   4) a

3. 1) a   2) a   3) b   4) b   5) c

4. ? Soru işareti: Yarın pikniğe gelecek misin, Bu hediyeyi kim gönderdi, Saat kaçta buluşacağız   ! Ünlem işareti: Aa, sınavdan tam not aldım, Eyvah, balonum patladı, Vay canına, ne kadar büyük bir kelebek   . Nokta: Kardeşim bahçede oynuyor, Her sabah süt içerim

5. Olumlu: Bugün okula gittim., Parkta arkadaşlarımla oynadık., Kitabımı okudum.   Olumsuz: Ödevimi henüz bitirmedim., Kardeşim sütü sevmez., Yarın yağmur yağmayacak., Bu kalem benim değil.

6. 1) b   2) b   3) d   4) a   5) b

7. 1) Ali okula erken gitti.   2) Zeynep defterini masaya koydu.   3) Küçük köpek bahçede oynuyor.   4) Bu kitabı kim okudu?   5) Bugün hava çok güzel!

8. 1) D   2) Y   3) D   4) Y   5) D

Dijital Öğretmen · Hasan Tutuş
← Önceki konuOkuma AnlamaSonraki konu →Yazım Kuralları
3. Sınıf TürkçeTürkçe Defterim 1Türkçe Defterim 2