Dijital Okuryazarlık

Güvenli ve Bilinçli İnternet Kullanımı

Dijital Okuryazarlık Nedir?

Teknolojiyi doğru kullanmak
İnternette güvende olmak
Doğru bilgiyi ayırt edebilmek
Sorumlu içerik paylaşmak
Başkalarına saygılı olmak

Neden Önemli?

Güvenlik

Gizlilik

Bilinç

Sorumluluk

Biliyoruz ki...

Sizler günde ortalama 5-6 saat internet kullanıyorsunuz. Bu yüzden dijital dünyada güvende olmayı öğrenmek çok önemli!

Siber Saldırı

İnternetteki Tehlikeler

Siber Saldırı Nedir?

Tanım

Kötü niyetli kişilerin bilgisayarınıza, telefonunuza veya hesaplarınıza zarar vermek, bilgi çalmak veya para kazanmak için yaptığı saldırılardır.

Siber Saldırı Türleri

Phishing (Oltalama)

Virüs ve Kötü Yazılım

Sosyal Mühendislik

Şifre Çalma

Phishing (Oltalama)

Örnek Senaryo:

📧 "Merhaba! Hesabınız tehlikede! Hemen bu linke tıklayıp şifrenizi değiştirin!"

⚠️ DİKKAT! Bu sahte bir mesajdır!

Sahte e-postalar
Sahte web siteleri
Kişisel bilgi isteme

Virüs ve Kötü Yazılımlar

Virüs: Bilgisayarınızı hasta eder
Truva Atı: Gizlice içeri girer
Fidye Yazılımı: Dosyalarınızı kilitler
Casus Yazılım: Sizi izler

Nereden gelir? Bilinmeyen linkler, sahte programlar, zararlı eklentiler!

Sosyal Mühendislik

İnsanları Kandırma Sanatı

Saldırganlar, güven kazanarak veya korku yaratarak sizden bilgi almaya çalışır.

Örnekler:

"Ben okul müdürünüzün asistanıyım..."
"Arkadaşının başı dertte, şifresini ver!"
"Yarışma kazandın, bilgilerini gönder!"

Korkunç İstatistikler

4M+

Günlük Phishing
E-postası

%43

Siber Saldırılar
Çocukları Hedefler

39sn

Her 39 Saniyede
Bir Saldırı

%95

İnsan Hatasından
Kaynaklanır

Nasıl Korunuruz?

Güçlü şifreler kullan (Aa1@bcde)
İki faktörlü doğrulama aç
Şüpheli linklere tıklama
Bilinmeyen dosya indirme
Kişisel bilgilerini paylaşma
Programları güncel tut

Güçlü Şifre Nasıl Olur?

KÖTÜ ŞİFRELER

123456
password
adın veya soyadın
doğum tarihin
telefon numaran

İYİ ŞİFRELER

En az 12 karakter
Büyük-küçük harf (Aa)
Rakam (123)
Özel karakter (!@#)
Tahmin edilemez

İpucu:

"Benim En Sevdiğim Renk Mavi 2024!" → BeSvRM2024!

Siber Zorbalık

Dijital Ortamda Zorbalık

Siber Zorbalık Nedir?

Tanım

İnternet, sosyal medya veya mesajlaşma uygulamaları üzerinden birisine kasıtlı olarak zarar vermek, üzmek veya aşağılamak için yapılan davranışlardır.

Siber Zorbalık Türleri

Hakaret ve Tehdit

Sahte Profil

Dedikodu Yayma

Fotoğraf Paylaşma

Dışlama

Şantaj

Siber Zorbalık Örnekleri

Birinin sosyal medya hesabına sürekli kötü yorumlar yazmak
Birisinin utanç verici fotoğrafını izinsiz paylaşmak
WhatsApp grubunda birisini aşağılamak
Birisi hakkında yalan söylentiler yaymak
Sahte hesap açıp birisinin adına kötü şeyler yazmak
Birisinin videosunu izinsiz çekip paylaşmak

Siber Zorbalığın Etkileri

Kurbanlar Üzerinde:

😢 Üzüntü ve mutsuzluk
😰 Korku ve endişe
😔 Özgüven kaybı
😞 Yalnızlık hissi
📉 Okul başarısında düşüş
😴 Uyku problemleri
💔 Depresyon

İstatistikler

%37

Gençlerin Siber Zorbalığa
Maruz Kaldığı

%70

Mobil Cihazlarda
Gerçekleşiyor

%90

Siber Zorbalığı
Görmezden Gelir

%55

Tanıdık Biri Tarafından
Yapılıyor

Siber Zorbalıkla Ne Yapmalı?

Kanıt Topla

Ekran görüntüsü al, sakla

Engelle

Zorbaları engelle

Bildir

Platforma şikayet et

Paylaş

Aile, öğretmen

Yardım Al

Polis, savcılık

Yapma ve Yap Listem

YAPMA!

❌ Karşılık verme
❌ Öfkelenme
❌ Sessiz kalma
❌ Kanıtları silme
❌ İntisam alma

YAP!

✅ Sakin kal
✅ Kanıt kaydet
✅ Yetişkinlere söyle
✅ Engelle ve bildir
✅ Destek al

Sen de Tanık Olabilirsin!

Bir Arkadaşının Zorbalığa Uğradığını Görürsen:

Destek ol - Yalnız değil
Konuş - "Buradayım" de
Katılma - Paylaşma, beğenme
Bildir - Yetişkinlere söyle
Koru - Yanında ol

Hatırla: Sessiz kalmak zorbanın yanında olmaktır!

Medya Okuryazarlığı

Doğru Bilgiyi Bulmak

Medya Okuryazarlığı Nedir?

Tanım

İnternetteki, televizyondaki, gazetelerdeki haberleri ve içerikleri eleştirel bir gözle değerlendirme, doğru ve yanlış bilgiyi ayırt edebilme becerisidir.

Neden Önemli?

Bilgi Bombardımanı

Yanlış Bilgi

Manipülasyon

Doğruyu Bulmak

Her gün milyonlarca yanlış haber yayılıyor!

Doğruyu bulmak senin görevin!

Dezenformasyon

Yanlış Bilgi Türleri:

Dezenformasyon: Kasıtlı yalan
Misenformasyon: Yanlış ama kasıtsız
Manipüle Görsel: Sahte fotoğraf/video
Bağlam Dışı: Eski haber yeni gibi

Yanlış Bilginin İşaretleri

Sansasyonel Başlık

Aşırı Duygusal

Kaynak Yok

Yazım Hataları

Tarih Yok

Düşük Kalite Görsel

Sahte Haber Örnekleri

SAHTE HABER

"ŞOKA UĞRAYACAKSINIZ! Bu Meyveyi Yiyen Hemen İyileşiyor!!!"

⚠️ Büyük harfler
⚠️ Aşırı ünlem işareti
⚠️ Bilimsel kanıt yok
⚠️ Kaynak belirtilmemiş

5 Adımda Doğrulama

Kaynağı
Kontrol Et

Yazarı
Araştır

Tarihi
Doğrula

Çapraz
Kontrol

Önyargıları
Tanı

1. Kaynağı Kontrol Et

Sorular:

Bu site tanınmış mı?
Resmi bir haber sitesi mi?
"Hakkımızda" sayfası var mı?
İletişim bilgileri mevcut mu?
Site adı garip mi? (örn: haberlerr.com)

2. Yazarı Araştır

Sorular:

Yazar kimdir?
Daha önce neler yazmış?
Uzman mı?
Gerçek bir kişi mi?
Taraflı mı yazıyor?

3. Tarihi Doğrula

Dikkat!

Bazı sahte haberler eski olayları yeni gibi gösterir!

📅 Tarih var mı?
🕐 Ne zaman yayınlanmış?
⏰ Güncel mi?
📰 Olay gerçekten şimdi mi oldu?

4. Çapraz Kontrol Yap

Altın Kural:

Bir haberi en az 3 farklı güvenilir kaynakta kontrol et!

Haber Siteleri

Doğrulama Siteleri

Resmi Kaynaklar

Türkiye'de Doğrulama Siteleri:
🔍 teyit.org | 🔍 dogrulukpayi.com | 🔍 malumatfurus.org

5. Önyargıları Tanı

Önyargı Nedir?

Bir haberin tek taraflı, adil olmayan veya belirli bir görüşü savunmak için yazılmış olmasıdır.

Sorular:

Her iki taraf da anlatılmış mı?
Sadece bir görüş mü var?
Duygusal dil kullanılmış mı?
Beni ikna etmeye mi çalışıyor?

Güvenilir Kaynak Özellikleri

GÜVENİLİR

✅ Tanınmış haber sitesi
✅ Yazar bilgisi açık
✅ Kaynaklar belirtilmiş
✅ Tarih var
✅ Tarafsız dil
✅ Profesyonel tasarım
✅ İletişim bilgileri mevcut

ŞÜPHELİ

❌ Bilinmeyen site
❌ Yazar yok
❌ Kaynak yok
❌ Tarih yok
❌ Sansasyonel başlık
❌ Kötü tasarım
❌
❌ Yazım hataları

Görsel Doğrulama

Görseller de Yalan Söyleyebilir!

Photoshop: Fotoğraf düzenlenmiş
Eski Görsel: Farklı zamandan
Farklı Yer: Başka yerden
Deepfake: Yapay zeka videoları

Görsel Doğrulama Araçları

Google Görseller (Ters Arama)

TinEye

InVID

Nasıl Kullanılır?

Şüpheli görseli bilgisayarına kaydet
Google Görseller'e git
Kamera ikonuna tıkla
Görseli yükle
Sonuçları incele - Görsel daha önce nerede kullanılmış?

Yapay Zeka ve Deepfake

Deepfake Nedir?

Yapay zeka kullanılarak gerçek gibi görünen sahte videolar yaratma teknolojisidir. Birinin yüzünü başka birine ekleyebilir!

Nasıl Anlarız?

🔍 Göz kırpma garip
🔍 Dudak senkronizasyonu bozuk
🔍 Işık ve gölgeler tutarsız
🔍 Görüntü bulanık

Paylaşmadan Önce Düşün!

Doğru mu?

Kontrol ettim mi?

Zarar verir mi?

Birileri incinir mi?

Sorumlu muyum?

Bunu paylaşmalı mıyım?

ÖNEMLİ!

Yanlış bilgiyi paylaşmak, onu üreten kadar suçtur!

Medya Okuryazarlığı Kuralları

1. Her Şeyi Sorgula

Gördüğün her şeye hemen inanma!

2. Kaynağı Kontrol Et

Kim söylüyor? Güvenilir mi?

3. Çapraz Doğrula

Başka yerlerde de var mı?

4. Duygusal Olma

Öfke ve korku mantığı engeller!

5. Görsellerden Şüphelen

Fotoğraflar düzenlenebilir!

6. Dikkatli Paylaş

Emin olmadan paylaşma!

Mini Test: Doğru mu Yanlış mı?

Hangileri şüpheli?

🔴 "ŞOKKKK!!! Bu Habere İNANAMAYACAKSINIZ!!!"

🟢 "Sağlık Bakanlığı Grip Aşısı Hakkında Açıklama Yaptı"

🔴 "Arkadaşından duyduk, kesin doğru!"

🟢 "TÜİK, 2024 Verilerini Açıkladı (Kaynak: tuik.gov.tr)"

🔴 Site: "haberlerrrr.com.tr.net"

🟢 Site: "bbc.com/turkce"

Dijital Vatandaşlık

Sorumlu ve Saygılı Olmak

Dijital Vatandaş Kimdir?

Dijital Vatandaş:

Güvenli internet kullanır
Sorumlu davranır
Saygılı olur
Etik kurallara uyar
Bilinçli paylaşır
Başkalarını korur

Dijital Haklar ve Sorumluluklar

HAKLARIM

✅ İnternete erişim hakkı
✅ İfade özgürlüğü
✅ Gizlilik hakkı
✅ Güvenli ortam hakkı
✅ Eğitim alma hakkı
✅ Korunma hakkı

SORUMLULUKLARIM

⚖️ Yasalara uymak
⚖️ Başkalarına saygı
⚖️ Doğru bilgi paylaşmak
⚖️ Telif haklarına saygı
⚖️ Güvenli davranmak
⚖️ Zorbalığa karşı durmak

İyi Dijital Vatandaş Ol!

Nazik ve Saygılı

Yardımsever

Adil

Güvenli

Düşünceli

Dürüst

İletişimci

Destekleyici

Dijital İz ve Mahremiyet

Dijital İz Nedir?

İnternette bıraktığın her iz: paylaştığın fotoğraflar, yorumlar, beğeniler, ziyaret ettiğin siteler...

⚠️ Bunlar asla silinmez!

Mahremiyetini Koru

PAYLAŞMA

❌ Ev adresin
❌ Telefon numaran
❌ Okul adı
❌ Aile bilgileri
❌ Şifreler
❌ Konum bilgisi

DİKKATLİ OL

⚠️ Fotoğraflar
⚠️ Videolar
⚠️ Yorumlar
⚠️ Check-in'ler
⚠️ Arkadaş istekleri
⚠️ Mesajlar

GÜVENLİ

✅ Gizlilik ayarları
✅ Güçlü şifreler
✅ Seçici paylaşım
✅ Düşünerek yaz
✅ Anne-baba onayı
✅ Saygılı dil

Ekran Süresi ve Dijital Denge

Saatlik Günlük
Ekran Kullanımı

Çok Fazla!

Bu sağlığını etkileyebilir!

Olumsuz Etkiler:

👁️ Göz yorgunluğu
😴 Uyku problemi
🏃 Az hareket
📚 Ders aksama
👨‍👩‍👧 Aile ile az vakit
😰 Stres artışı

Dijital Denge İpuçları

Sınır Koy

Günde maksimum 2-3 saat ekran

Uyumadan Önce

1 saat önce kapat

Yemekte

Telefonu masaya koyma

Hareket Et

Her saat 10 dk mola

Farklı Hobiler

Kitap, spor, sanat

Sosyalleş

Gerçek arkadaşlarla