657 neyi düzenler?
Memurun hakları
Güvence, izin, maaş, şikâyet, sendika ve savunma gibi hakları düzenler.
Memurun görevleri
Göreve bağlılık, tarafsızlık, gizlilik ve amire karşı sorumlulukları düzenler.
Yasaklar ve cezalar
Memurun yapamayacağı işleri ve disiplin cezalarını düzenler.
Memurun temel hakları
Görev güvencesi
Memur, kanunda belirtilen durumlar dışında görevden çıkarılamaz. Keyfî işlem yapılamaz.
Başvuru ve şikâyet hakkı
Memur, kurumla veya uygulamalarla ilgili şikâyetini yazılı olarak yapabilir.
Sendika hakkı
Memur sendikaya üye olabilir. Sendikal tercih nedeniyle ayrımcılık yapılamaz.
İzin ve dava hakkı
Memur kanundaki izinlerden yararlanabilir. Hukuka aykırı idarî işlemlere karşı dava açabilir.
Savunma hakkı
Memurun savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Memur disiplin dosyasını inceleyebilir.
Maaş ve sosyal haklar
Memur; aylık, ek ödeme, aile yardımı ve diğer mali haklardan şartları varsa yararlanır.
Memurun temel ödevleri
Devlete bağlılık ve tarafsızlık
- Memur, Anayasaya ve kanunlara bağlı çalışır.
- Görevini siyasi düşünceye göre yapamaz.
- Herkese eşit ve tarafsız davranmalıdır.
- Görevde dil, din, cinsiyet, siyasi görüş gibi nedenlerle ayrım yapılamaz.
Amirin verdiği görevi yapma
- Memur, göreviyle ilgili emirleri yerine getirir.
- Emir hukuka aykırı görünüyorsa memur bunu amirine bildirir.
- Amir emri yazılı olarak yinelerse, emir suç değilse uygulanır.
- Konusu suç olan emir hiçbir şekilde uygulanmaz.
Gizlilik ve kişisel bilgilerin korunması
- Görev sırasında öğrenilen gizli bilgiler paylaşılmaz.
- Özlük dosyası, sağlık bilgisi ve disiplin bilgisi herkese anlatılamaz.
- Yetkisiz kişilere bilgi veya belge verilemez.
- Basına açıklama yapma yetkisi her memurda değildir.
Dikkat, özen ve kamu malını koruma
- Memur görevini dikkatli ve özenli yapmalıdır.
- Kamu araçları, eşyaları ve kaynakları korunmalıdır.
- Kamu malı kişisel işlerde kullanılmamalıdır.
Mal bildiriminde bulunma
- Memur, ilgili mevzuata göre mal bildirimi vermekle yükümlüdür.
- Gerekli durumlarda bildirim yenilenir.
Memura getirilen başlıca yasaklar
Ticaret ve kazanç getirici faaliyet yasağı
Memur, kural olarak tacir veya esnaf olamaz. Şirket yönetiminde görev alamaz. İstisnalar ve ayrıntılar özel mevzuata göre değerlendirilir.
Hediye alma yasağı
Memur, göreviyle ilgili kişilerden hediye veya menfaat kabul edemez.
Toplu eylem ve iş bırakma yasağı
Memur, kamu hizmetini aksatacak şekilde birlikte iş bırakamaz veya göreve gelmeme eylemi yapamaz.
Gizli bilgi verme yasağı
Gizli belgeler ve görev nedeniyle öğrenilen bilgiler yetkisiz kişilere verilemez.
Görevi kötüye kullanma yasağı
Yetki kişisel çıkar, baskı, ayrımcılık veya bir kişiye haksız yarar sağlamak için kullanılamaz.
Yetkisiz açıklama yasağı
Memur, kurum adına her konuda açıklama yapamaz. Açıklama yetkisi yetkili makamlardadır.
İzinler: En kısa hâliyle
Yıllık izin
Hizmeti 1 yıldan 10 yıla kadar olan memura yılda 20 gün; 10 yıldan fazla olan memura yılda 30 gün yıllık izin verilir.
Yıllık iznin kullanımı
Yıllık izin, amirin uygun bulduğu zamanda toptan veya parça parça kullanılabilir.
Mazeret izinleri
Evlilik, doğum, ölüm, babalık ve bazı özel durumlarda mazeret izni vardır.
Hastalık izni
Usulüne uygun sağlık raporu bulunan memur hastalık izni kullanabilir.
Aylıksız izin
Kanunda sayılan bazı şartlarda memura aylıksız izin verilebilir.
Disiplin cezaları: Basit özet
Disiplin cezası, memurun görev kurallarına aykırı davranması hâlinde verilir. Ceza verilmeden önce memurun savunması alınmalıdır.
Uyarma
Memura görevinde daha dikkatli olması yazılı olarak bildirilir.
Kınama
Memura kusurlu bulunduğu yazılı olarak bildirilir.
Aylıktan kesme
Belirli oranda maaş kesintisi uygulanır.
Kademe ilerlemesinin durdurulması
Memurun kademe ilerlemesi belirli süreyle durdurulur.
Memurluktan çıkarma
En ağır disiplin cezasıdır. Memurun devlet memurluğu sona erer.
Memur haksızlık gördüğünde ne yapabilir?
- Olayı tarih, saat, yer ve tanık bilgisiyle not eder.
- Mesaj, e-posta, görevlendirme ve resmî yazıları saklar.
- Sözlü işlemler için yazılı açıklama veya yazılı emir ister.
- Dilekçesini kurum evrak kaydından numara alarak verir.
- Gerekirse üst makama, sendikaya veya hukukçuya başvurur.
- Hukuka aykırı işlem varsa idarî yargı yolunu değerlendirir.
“Tarafıma uygulanan işlemin dayanağının ve gerekçesinin yazılı olarak bildirilmesini arz ederim.”
Öğretmenler için özel not
Öğretmenler 657’ye tabi devlet memuru olabilir; ancak öğretmenlikte ayrıca Millî Eğitim mevzuatı, öğretmenlik meslek kanunu, okul türüne ilişkin yönetmelikler ve ilgili görev yönetmelikleri de uygulanır.
Bu nedenle nöbet, ders görevi, ek ders, sınav, izin, disiplin ve yer değiştirme gibi konularda sadece 657’ye değil, MEB’e ait özel düzenlemelere de bakılmalıdır.