3. Sınıf Hayat Bilgisi · Doğa ve Çevre

5. Öğrenme Alanı

Doğa ve Çevre

Merhaba! Ben Elif. Doğada yürüyüş yapmayı, kozalak ve yaprak toplamayı çok seviyorum. Su, hava, toprak, bitkiler ve hayvanlar olmadan yaşayabilir miydik? Bu bölümde doğadaki varlıkların önemini, kroki çizip yön bulmayı, afetlere hazırlanmayı ve çevremizi gelecek için korumayı öğreneceğiz.

Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz?

Bir karta dokunarak o konuya gidebilirsin.

Doğadaki Varlıklar ve Hayatımız

Su, hava, toprak, güneş, bitki ve hayvanların insan yaşamı için önemini yorumluyorum.

Konuya git →

Kroki Okuyorum, Yön Buluyorum

Ana ve ara yönleri öğreniyor, kroki üzerinde konum belirliyorum.

Konuya git →

Afetlere Hazırım

Deprem, yangın, sel, heyelan ve çığda yapılması gerekenleri afet öncesi-anı-sonrası olarak sınıflandırıyorum.

Konuya git →

Çevremi Gelecek İçin Koruyorum

Çevresel sürdürülebilirlik hakkında güvenilir kaynaklardan bilgi toplayıp kaydediyorum.

Konuya git →

Öğrenme Çıktıları

HB.3.5.1
Doğadaki varlıkların insan yaşamı için önemini yorumlayabilme

HB.3.5.2
Krokiyi kullanarak bulunduğu yerin konumunu algılayabilme

HB.3.5.3
Afetlere yönelik yapılması gerekenleri sınıflandırabilme

HB.3.5.4
Çevresel sürdürülebilirliğe yönelik kaynaklardan bilgi toplayabilme

Anahtar kavramlar:doğadaki varlıklarkrokiyönafetçevresürdürülebilirlik

HB.3.5.1 · Doğadaki Varlıkların Önemi

Doğadaki Varlıklar ve Hayatımız

Doğada canlı varlıklar (insanlar, hayvanlar, bitkiler) ve cansız varlıklar (su, hava, toprak, güneş, taş) birlikte bulunur. Hepsi birbirine bağlıdır: Bitkiler topraktan su alır, güneş ışığıyla büyür; hayvanlar bitkilerle beslenir; biz de hepsinden yararlanırız. Doğadaki bir halka koparsa hepimiz etkileniriz.

Her Varlık Önemli

Su

İçeriz, temizlik yaparız, tarlaları sularız. Susuz hiçbir canlı yaşayamaz.

Hava

Nefes alırız. Rüzgâr tohumları taşır, rüzgâr gülleriyle elektrik üretiriz.

Toprak

Bitkiler toprakta yetişir; sebze, meyve ve tahılları topraktan elde ederiz.

Güneş

Isı ve ışık verir, bitkilerin büyümesini sağlar; güneş panelleriyle elektrik üretiriz.

Bitkiler

Temiz hava (oksijen) üretir, gölge verir; meyve, sebze, ilaç ve kereste sağlar.

Arılar

Çiçekten çiçeğe konarak bitkilerin meyve vermesine yardım eder, bal yapar.

Hayvanlar

Süt, yumurta, et ve yün verir; bazıları tarlada ve taşımada yardım eder.

Solucanlar

Toprağı havalandırır ve verimli hâle getirir.

Doğadaki zincirArılar azalırsa çiçekler meyveye dönüşemez; meyveler azalırsa hem hayvanlar hem insanlar besin bulmakta zorlanır. Bu yüzden doğadaki her varlığı korumak bizim sorumluluğumuzdur.

HB.3.5.2 · Kroki ve Konum

Kroki Okuyorum, Yön Buluyorum

Bir yerin kuş bakışı (yukarıdan bakılmış gibi), ölçüsüz ve basit çizimine kroki denir. Kroki, bir yeri tarif etmemize ve kaybolmadan yolumuzu bulmamıza yardım eder. Krokide yönleri göstermek için yön oku kullanılır. Yönleri bilen biri nerede olduğunu kolayca anlatabilir.

Ana Yönler ve Ara Yönler

Dört ana yön vardır: kuzey (K), güney (G), doğu (D) ve batı (B). Güneş her sabah doğudan doğar, akşam batıdan batar. Sabah güneşe doğru dönersek önümüz doğu, arkamız batı, sol tarafımız kuzey, sağ tarafımız güney olur.

Ana yönlerin arasında dört ara yön vardır: kuzeydoğu (KD), kuzeybatı (KB), güneydoğu (GD) ve güneybatı (GB). Ara yönün adı, arasında bulunduğu iki ana yönün adından oluşur.

Yön bulmak için pusula kullanırız; pusulanın ibresi her zaman kuzeyi gösterir. Telefon ve tabletlerdeki harita uygulamaları da yön bulmamıza yardım eder. Haritalarda ve krokilerde kuzey genellikle yukarıda gösterilir.

Yön	Kısaltma	İpucu
Kuzey	K	Pusula ibresi burayı gösterir; krokide genellikle yukarıdadır.
Güney	G	Kuzeyin tam tersidir.
Doğu	D	Güneşin doğduğu yön.
Batı	B	Güneşin battığı yön.
Kuzeydoğu	KD	Kuzey ile doğunun arası.
Güneybatı	GB	Güney ile batının arası.

Etkinlik: Elif’in Mahalle Krokisi

Krokideki yerlere dokunarak konumlarını incele, sonra soruları cevapla. Yön okunda K kuzeyi gösterir.

HB.3.5.3 · Afet Öncesi, Anı ve Sonrası

Afetlere Hazırım

Doğal olayların insanlara, evlere ve çevreye zarar vermesine afet denir. Deprem, sel, heyelan (toprak kayması), çığ ve orman yangınları ülkemizde görülen afetlerdendir. Afetleri durduramayız ama hazırlıklı olursak zararlarını çok azaltabiliriz. Yapılması gerekenleri afet öncesi, afet anı ve afet sonrası olarak üçe ayırırız.

Afetleri Tanıyalım

Deprem

Yer kabuğunun sarsılmasıdır. Ülkemiz bir deprem ülkesidir; bu yüzden her zaman hazırlıklı olmalıyız.

Sel

Aşırı yağışta derelerin taşmasıdır. Dere yataklarına ev yapılmamalı, sel sırasında dere kenarından uzak durulmalıdır.

Heyelan

Eğimli yerlerde toprağın kaymasıdır. Ağaçlandırma heyelanı önlemeye yardım eder.

Çığ

Dağlarda biriken kar kütlesinin hızla kaymasıdır. Karlı havalarda uyarılara uyulmalıdır.

Orman yangını

Çoğu insan dikkatsizliğiyle başlar. Ormanda ateş yakmamak, cam ve sigara atmamak gerekir.

Fırtına

Çok sert rüzgârdır. Açık alanlardan, ağaç ve direk altlarından uzak durulmalıdır.

Acil durumdaAcil durumlarda 112’yi ararız. Afetlerle ilgili çalışmaları AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) yürütür; resmî açıklamalara uyarız, söylentilere inanmayız.

HB.3.5.4 · Çevresel Sürdürülebilirlik

Çevremi Gelecek İçin Koruyorum

Doğadaki kaynakları (su, orman, toprak, enerji) bugün ihtiyacımız kadar kullanıp gelecek nesillere de bırakmaya sürdürülebilirlik denir. Kaynaklarımız sınırlıdır. Tasarruf eder, geri dönüştürür ve temiz enerji kullanırsak dünyamızı çocuklarımıza ve torunlarımıza daha güzel bırakırız.

Sürdürülebilirlik İçin Neler Yapılıyor?

Güneş panelleri güneş ışığından, rüzgâr türbinleri rüzgârdan elektrik üretir. Bu enerji kaynakları tükenmez ve havayı kirletmez.

Çevre dostu araçlar (elektrikli otobüsler, bisikletler, toplu taşıma) daha az duman çıkarır. Bazı binaların çatılarına bitkiler dikilerek yeşil çatılar yapılır; bunlar binayı serin tutar ve kuşlara yaşam alanı olur.

Ülkemizde Sıfır Atık çalışmasıyla atıkların ayrı toplanması ve yeniden kullanılması teşvik edilir. Okullarımızda da sıfır atık kutuları bulunur.

Biz de her gün küçük adımlar atabiliriz: musluğu kapatmak, boş odanın ışığını söndürmek, defterin iki yüzünü kullanmak, bez çanta taşımak, atıkları ayrı toplamak, eşyalarımızı tamir edip yeniden kullanmak.

Kâğıt

Mavi kutu

Plastik

Sarı kutu

Cam

Yeşil kutu

Metal

Gri kutu

Atık pillerAtık piller çok zehirlidir; asla çöpe atılmaz. Okullardaki ve marketlerdeki atık pil kutularına atılır.

Güvenilir Kaynaklardan Bilgi Topluyorum

Sürdürülebilirlik hakkında bir konu seç. Gözlem, röportaj ve güvenilir internet kaynaklarından bilgi topla; kaynağının uygunluğunu kontrol et ve bilgi kartını oluştur.

Gözlem

Evde ve okulda su, elektrik ve atıkların nasıl kullanıldığını gözle.

Röportaj

Belediye çalışanı, okul müdürü ya da ailenle görüş.

Güvenilir internet siteleri

Bakanlıkların ve resmî kurumların sitelerini bir büyüğünle incele.

Uygula ve Pekiştir

Etkinlikler

Konularla ilgili alıştırmalar. Önce konuyu öğren, sonra buradaki etkinliklerle kendini dene.

Doğadaki Varlıklar ve Hayatımız

Etkinlik: Olmasaydı Ne Olurdu?

Doğa Yürüyüşü Koleksiyonum

Bir büyüğünle doğa yürüyüşüne çık; yere düşmüş yaprak, kozalak, meşe palamudu gibi doğal malzemeler topla. Canlılara zarar vermeden, sadece yere düşmüş olanları al!

Yapraklar

Farklı şekil ve renklerini karşılaştır.

Meşe palamudu

Sincapların kış yiyeceğidir.

Taşlar

Pürüzlü mü, düz mü? Dokunarak incele.

Tüy

Hangi kuşa ait olabilir?

Etkinlik: Doğa ile İlgili Durumlar

Kroki Okuyorum, Yön Buluyorum

Kendi Krokimi Çiziyorum

Okulunun çevresinin krokisini çizmek için bu adımları izle.

Yön okunu çizKâğıdın sağ üst köşesine kuzeyi (K) gösteren bir ok çiz.

Merkezi belirleOkulunu kâğıdın ortasına basit bir kutu olarak çiz.

Yolları ekleOkulun önünden geçen yolları iki çizgiyle göster.

Önemli yerleri yerleştirEvini, parkı, camiyi, marketi, hastaneyi doğru yönlere çiz ve renkli kalemle işaretle.

Özet yazKrokinin altına “Okulumun kuzeyinde … var.” gibi yön cümleleri yaz.

Afetlere Hazırım

Öncesi, Anı, Sonrası

Afet Öncesi

Aile afet planı yapılır: Nerede buluşacağız, kimi arayacağız?
Afet ve acil durum çantası hazırlanır.
Dolap, kitaplık gibi devrilebilecek eşyalar duvara sabitlenir.
Evdeki ve sınıftaki tehlikeli yerler belirlenir (tehlike avı).
Mahalledeki toplanma alanı öğrenilir.
Tatbikatlara katılınır.

Afet Anı

Depremde ÇÖK-KAPAN-TUTUN yapılır.
Sakin kalınır, koşmaz ve itişmeyiz.
Pencere ve camlardan uzak durulur.
Asansöre ve merdivenlere koşulmaz.
Selde yüksek yerlere çıkılır.
Yangında dumandan korunmak için eğilerek ilerlenir.

Afet Sonrası

Sarsıntı bitince sakince binadan çıkılır, asansör kullanılmaz.
Toplanma alanına gidilir.
Hasarlı binalara girilmez.
Elektrik, su ve doğal gaz kapatılır (büyükler yapar).
Resmî kurumların (AFAD) açıklamaları takip edilir.
Telefonla sadece gerektiğinde, kısa konuşulur.

Afet Çantamda Neler Olmalı?

Su ve bozulmayan yiyecekler
El feneri ve yedek pil
Düdük (sesimizi duyurmak için)
İlk yardım malzemeleri ve ilaçlar
Battaniye ve yedek kıyafet
Kimlik fotokopileri, acil durum bilgi kartı

Etkinlik: Sınıflandırıyorum

Her davranışı ne zaman yapmamız gerektiğine göre doğru kutuya yerleştir.

Etkinlik: Deprem Anı Doğru Sıra

Acil Durum Bilgi Kartım

Bu kartı ailenle birlikte doldur, yazdır ve afet çantana koy.

Çevremi Gelecek İçin Koruyorum

Oyun: Atığı Doğru Kutuya At

Oyna ve Öğren

Oyunlar

Bir oyun seç ve öğrendiklerini dene! Puanın üstte görünür.

Puan: 0

Ne Öğrendim?

Değerlendirme

Soruları dikkatle oku, düşün ve doğru cevabı seç. Sonunda puanını göreceksin.

A) Doğru Seçeneği Bul

B) Doğru mu, Yanlış mı?

C) Kendimi Değerlendiriyorum

Her cümle için yüzlerden birini seç.

Doğadaki varlıkların insan yaşamı için önemini örneklerle açıklayabilirim.

Ana ve ara yönleri söyleyebilirim.

Kroki üzerinde bir yerin konumunu belirleyebilirim.

Afetlerde yapılması gerekenleri öncesi-anı-sonrası olarak sınıflandırabilirim.

Afet çantasında bulunması gerekenleri sayabilirim.

Sürdürülebilirlik hakkında güvenilir kaynaklardan bilgi toplayabilirim.

Öğretmen İçin

Öğretmen Köşesi

Dijital içeriğin yanında sınıfta gerçek materyallerle yapılabilecek uygulamalar, ders akışı önerisi ve performans görevi.

Önerilen Ders Akışı

1. Doğa Yürüyüşü

Okul bahçesinde ya da yakın bir parkta doğa yürüyüşü yapın. Toplanan doğal malzemelerle sınıf koleksiyonu oluşturun; “Olmasaydı ne olurdu?” sorularıyla tartışın.

2. Yön ve Kroki

Sınıfın dört duvarına K-G-D-B kartları, köşelere ara yön kartları asın. “Kuzeydoğuya iki adım” gibi yön oyunları oynayın; gruplar okul çevresinin krokisini çizsin.

3. Afetlere Hazırlık

Tehlike avı yapın, deprem tatbikatı düzenleyin. Öğrenciler aileleriyle afet planı ve acil durum bilgi kartı hazırlasın; sınıfça bir afet çantası oluşturun.

4. Sürdürülebilirlik

Güneş paneli, yeşil çatı ve çevre dostu araç görsellerini inceleyin. Gruplar kaynak araştırması yapıp afiş, broşür ya da tablo hazırlasın.

Sınıfta Gerçek Materyallerle

Doğa Koleksiyon Kutusu

Yürüyüşte toplanan yaprak, kozalak, meşe palamudu ve taşlar yumurta kolisine yerleştirilir ve etiketlenir.

yumurta kolisietiketbüyüteç

Sınıf Pusulası

Gerçek bir pusulayla sınıfın kuzeyi bulunur; tabana tebeşir/bantla büyük bir yön gülü yapılır ve yön oyunları oynanır.

pusularenkli bant

Grup Krokisi

Gruplar okul ve çevresinin krokisini büyük kâğıda çizer; önemli yerleri renkli kâğıtlarla işaretler, yön cümlelerini altına yazar.

büyük kâğıtrenkli kâğıtkeçeli kalem

Sınıf Afet Çantası

Öğrencilerle birlikte bir afet çantası hazırlanır; her malzemenin neden gerekli olduğu tartışılır.

sırt çantasısuel feneridüdükilk yardım seti

Tehlike Avı

Sınıfta ve evde deprem anında devrilebilecek, düşebilecek eşyalar bulunur ve kırmızı etiketle işaretlenir; önlemler konuşulur.

kırmızı etiketkontrol listesi

Sıfır Atık Köşesi

Sınıfa renkli geri dönüşüm kutuları konur; bir hafta boyunca biriken atıklar tartılarak grafik hâline getirilir.

renkli kutularterazi

Performans Görevi: Afet Bilgilendirme Afişi

Öğrenciler bir afet türü seçer (deprem, sel, yangın, heyelan ya da çığ).
Bu afette yapılması gerekenleri güvenilir kaynaklardan araştırır.
Bilgileri “Afet öncesi – Afet anı – Afet sonrası” olarak üç bölüme ayırır.
Her bölümü resimleyerek bir bilgilendirme afişi hazırlar.
Afişini sınıfa sunar ve okul panosunda sergiler.

Ölçüt	Geliştirilmeli (1)	İyi (2)	Çok İyi (3)
Sınıflandırma	Davranışları karıştırıyor	Çoğunu doğru bölüme yerleştiriyor	Hepsini doğru sınıflandırıyor
Bilgi doğruluğu	Yanlış bilgiler var	Bilgiler çoğunlukla doğru	Bilgiler doğru ve güvenilir kaynaklı
Görsel düzen	Karışık ve anlaşılmaz	Düzenli	Düzenli, renkli ve dikkat çekici
Sunum	Sunumda zorlanıyor	Anlaşılır sunuyor	Etkili ve kendinden emin sunuyor